Prawidłowa wentylacja jest jednym z najważniejszych elementów każdej zamkniętej przestrzeni przeznaczonej do uprawy roślin. Nawet najlepsza lampa LED i odpowiednio dobrane podłoże nie wystarczą, jeżeli w growboxie będzie zbyt gorąco, wilgotno albo zabraknie regularnej wymiany powietrza.
Podstawowym elementem systemu wentylacyjnego jest wentylator wyciągowy. Jego zadaniem jest usuwanie ciepłego i wilgotnego powietrza oraz pośrednie wymuszanie napływu świeżego powietrza do wnętrza namiotu.
Jak jednak określić, czy potrzebujemy wentylatora 100m³/h, 250m³/h czy może 500m³/h?
W tym poradniku pokażemy, jak obliczyć wymaganą wydajność wentylatora krok po kroku i na co zwrócić uwagę przed jego zakupem.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i dotyczy legalnej uprawy roślin w kontrolowanych warunkach.
Growboxy, systemy wentylacyjne i oświetlenie LED mogą być wykorzystywane między innymi do całorocznej uprawy pomidorów, papryki, chili, sałat, ziół, przygotowania rozsady oraz hodowli wielu gatunków roślin ozdobnych.
Sensishop.pl nie zachęca do łamania obowiązujących przepisów ani do uprawy roślin zabronionych prawem.
Domowa uprawa konopi innych niż włókniste, potocznie określanych jako marihuana, nie jest w Polsce dozwolona. Obowiązujące przepisy przewidują jedynie szczególne wyjątki dotyczące określonych, prawnie regulowanych zastosowań.
Poniższy poradnik dotyczy technologii wentylacji stosowanej w legalnym ogrodnictwie indoor.
W zamkniętym growboxie warunki bardzo szybko zaczynają różnić się od tych panujących w pomieszczeniu.
Lampa emituje ciepło, rośliny oddają wodę poprzez transpirację, a wilgotność może stopniowo wzrastać.
Wentylator wyciągowy pomaga:
Nie należy jednak mylić wentylatora wyciągowego z wentylatorem mieszającym.
Wentylator wyciągowy wymienia powietrze pomiędzy growboxem a otoczeniem.
Wentylator mieszający porusza powietrze znajdujące się wewnątrz growboxa.
Najczęściej potrzebne są oba rozwiązania.
Wydajność wentylatorów dostępnych w Polsce najczęściej podawana jest w metrach sześciennych na godzinę, czyli m³/h.
Jeżeli wentylator ma wydajność 300m³/h, oznacza to, że w idealnych warunkach może przemieścić około 300 metrów sześciennych powietrza w ciągu godziny.
Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnej kwestii.
Wydajność podana przez producenta nie zawsze odpowiada rzeczywistej wydajności całego systemu.
Filtr węglowy, przewody wentylacyjne, redukcje, tłumiki oraz kolanka zwiększają opór przepływu powietrza. W rzeczywistej instalacji wentylator może więc przemieszczać mniej powietrza niż wynika z jego maksymalnej wartości katalogowej.
Dlatego wentylatora nie powinno się dobierać wyłącznie na podstawie objętości namiotu.
Pierwszym krokiem jest obliczenie objętości przestrzeni.
Wzór jest bardzo prosty:
długość x szerokość x wysokość = objętość growboxa
Wszystkie wartości podajemy w metrach.
Po przeliczeniu wymiarów:
1m x 1m x 2m = 2m³
Growbox ma więc objętość 2m³.
1,2m x 1,2m x 2m = 2,88m³
Objętość wynosi około 2,88m³.
Samo poznanie objętości growboxa jeszcze nie wystarczy.
Musimy określić, jak często całe znajdujące się w nim powietrze ma zostać wymienione.
W systemach wentylacji namiotów uprawowych często przyjmuje się jako punkt wyjścia całkowitą wymianę powietrza mniej więcej co 1 do 3 minut. Dokładna wartość zależy jednak od temperatury pomieszczenia, wilgotności, oświetlenia, ilości roślin i konfiguracji instalacji.
Jeżeli przyjmiemy pełną wymianę powietrza raz na minutę, możemy zastosować prosty wzór:
objętość growboxa x 60 = podstawowa wydajność wentylatora w m³/h
Dlaczego mnożymy przez 60?
Ponieważ godzina ma 60 minut.
Objętość wynosi:
1 x 1 x 2 = 2m³
Zakładamy jedną pełną wymianę powietrza na minutę:
2m³ x 60 = 120m³/h
Teoretyczna minimalna wydajność wynosi więc około 120m³/h.
Ale to dopiero początek obliczeń.
Wentylator pracujący całkowicie bez przewodów może osiągać wysoką wydajność.
Po zamontowaniu:
rzeczywisty przepływ zaczyna spadać.
Filtr węglowy może stanowić jeden z najważniejszych elementów zwiększających opór instalacji. Aktualne poradniki branżowe przyjmują często około 20 do 25% spadku efektywnego przepływu na filtrze jako orientacyjną wartość, ale rzeczywisty wynik zależy od konkretnego modelu filtra, wentylatora i ciśnienia statycznego.
Dlatego nie należy traktować tych wartości jak uniwersalnego przelicznika.
Najbardziej wiarygodnym rozwiązaniem jest sprawdzenie charakterystyki konkretnego wentylatora oraz danych producenta filtra.
W niewielkiej i prostej instalacji rozsądne jest pozostawienie zapasu wydajności.
Przykładowo:
jeżeli z podstawowych obliczeń wychodzi nam 120m³/h, wybór wentylatora o maksymalnej wydajności dokładnie 120m³/h może okazać się niewystarczający po zamontowaniu filtra i przewodów.
W praktyce można więc rozważyć wentylator o wydajności około:
180 do 250m³/h
szczególnie jeżeli będzie współpracował z regulatorem obrotów.
Aktualne poradniki dotyczące wentylacji growboxów zalecają uwzględnienie dodatkowego zapasu ze względu na filtr, przewody, temperaturę oraz pozostałe opory systemu.
Mocniejszy wentylator wyposażony w regulator można zazwyczaj ustawić na niższą prędkość.
Daje to kilka korzyści:
Nie oznacza to jednak, że warto kupować wentylator kilkukrotnie większy niż potrzebny.
Zbyt duży wentylator może być droższy, głośniejszy i trudniejszy do prawidłowego wyregulowania.
Przyjmijmy jedną pełną wymianę powietrza na minutę jako punkt wyjścia.
Objętość:
0,6 x 0,6 x 1,6 = 0,576m³
Podstawowa wydajność:
0,576 x 60 = 34,6m³/h
Po uwzględnieniu oporów systemu praktycznie warto rozważyć wentylator oferujący wyraźny zapas ponad tę wartość.
W niewielkich instalacjach często wygodniejszy będzie wentylator około 80 do 150m³/h z możliwością regulacji.
Objętość:
0,8 x 0,8 x 1,8 = 1,152m³
Podstawowa wydajność:
1,152 x 60 = 69,1m³/h
Praktyczny zakres może wynosić około:
100 do 180m³/h
w zależności od filtra, temperatury oraz długości przewodów.
Objętość:
1 x 1 x 2 = 2m³
Podstawowa wydajność:
2 x 60 = 120m³/h
Po uwzględnieniu filtra i instalacji można rozważyć około:
180 do 250m³/h
Objętość:
1,2 x 1,2 x 2 = 2,88m³
Podstawowa wydajność:
2,88 x 60 = 172,8m³/h
Praktycznie można rozważyć około:
250 do 350m³/h
Objętość:
1,5 x 1,5 x 2 = 4,5m³
Podstawowa wydajność:
4,5 x 60 = 270m³/h
Po uwzględnieniu oporów instalacji warto rozważyć około:
400 do 550m³/h
Podane wartości mają charakter orientacyjny. Jeżeli pomieszczenie jest bardzo ciepłe, instalacja ma długie przewody albo wiele kolanek, konieczna może być większa wydajność.
| Growbox | Objętość | Podstawowa wydajność przy wymianie raz na minutę | Orientacyjny zakres wentylatora |
|---|---|---|---|
| 60x60x160cm | 0,58m³ | 35m³/h | 80 do 150m³/h |
| 80x80x180cm | 1,15m³ | 69m³/h | 100 do 180m³/h |
| 100x100x200cm | 2m³ | 120m³/h | 180 do 250m³/h |
| 120x120x200cm | 2,88m³ | 173m³/h | 250 do 350m³/h |
| 150x150x200cm | 4,5m³ | 270m³/h | 400 do 550m³/h |
Tabela jest punktem wyjścia, a nie sztywną zasadą.
Przy wyborze konkretnego urządzenia należy uwzględnić cały system wentylacyjny.
Jeżeli w instalacji wykorzystywany jest filtr węglowy, jego parametry powinny być dopasowane do wentylatora.
Filtr posiada określoną maksymalną wydajność przepływu powietrza.
Nie powinno się więc łączyć bardzo mocnego wentylatora z filtrem przeznaczonym do znacznie mniejszego przepływu.
Zbyt szybki przepływ przez warstwę węgla aktywnego może pogarszać skuteczność adsorpcji zapachów. Dlatego producenci i poradniki techniczne zalecają dopasowanie wydajności filtra do wentylatora.
Przykładowo, jeżeli wentylator pracuje z rzeczywistym przepływem około 250m³/h, filtr powinien być przystosowany przynajmniej do takiego przepływu.
Warto sprawdzać konkretną specyfikację producenta.
Powietrze przemieszczające się przez przewód napotyka opór.
Im dłuższy przewód, tym większe mogą być straty.
Dlatego warto:
Bardzo mocny wentylator połączony z niewłaściwie zaprojektowaną instalacją może działać gorzej niż słabszy wentylator pracujący z krótkim i prostym przewodem.
Zmiana kierunku przepływu powoduje dodatkowe opory.
Szczególnie niekorzystne są ostre zakręty wykonane na elastycznych przewodach.
Jeżeli jest to możliwe, lepiej zastosować łagodniejsze łuki niż bardzo ostre zagięcia.
Im bardziej skomplikowany przebieg instalacji, tym większego zapasu wydajności może wymagać wentylator.
Tak.
Popularne systemy wentylacyjne wykorzystują między innymi średnice:
Nie należy jednak wybierać średnicy wyłącznie na podstawie wymiarów growboxa.
Znaczenie ma przede wszystkim wymagana ilość przepływającego powietrza.
Większa średnica kanału pozwala transportować dużą ilość powietrza przy mniejszej prędkości przepływu, co może pomóc ograniczyć hałas i opory.
Dlatego przy większych growboxach często bardziej komfortowym rozwiązaniem jest większy wentylator kanałowy pracujący na niższych obrotach.
Przy wyborze wentylatora można spotkać konstrukcje wykorzystujące różne rodzaje silników.
Nowoczesne wentylatory EC są często wybierane tam, gdzie ważna jest:
W klasycznych systemach nadal spotyka się również wentylatory AC.
W przypadku niewielkiego growboxa oba rozwiązania mogą spełnić swoje zadanie, ale jeżeli wentylacja ma współpracować z inteligentnym sterownikiem temperatury i wilgotności, warto zwrócić uwagę na możliwości regulacji konkretnego modelu.
Regulator pozwala dobrać rzeczywisty przepływ do aktualnych warunków.
Przykładowo zimą może wystarczyć 50% mocy wentylatora, podczas gdy podczas gorących dni konieczne będzie zwiększenie obrotów.
Jeszcze wygodniejsze są sterowniki automatyczne.
Mogą one regulować pracę wentylatora na podstawie:
Dzięki temu wentylacja reaguje na zmiany warunków bez konieczności ciągłej ręcznej regulacji.
Prawidłowo skonfigurowany system wyciągowy może powodować lekkie zasysanie ścian growboxa do środka.
Jest to efekt niewielkiego podciśnienia.
Oznacza ono, że wentylator usuwa nieco więcej powietrza niż jest aktywnie dostarczane do namiotu.
Świeże powietrze dostaje się wtedy przez otwory wentylacyjne.
Lekkie podciśnienie jest normalnym zjawiskiem.
Jeżeli jednak ściany namiotu są bardzo mocno zasysane, dopływ powietrza może być zbyt mały.
W niewielkich growboxach bardzo często wystarcza:
wentylator wyciągowy + pasywny wlot powietrza
Wentylator usuwa powietrze z namiotu, a powstałe podciśnienie zasysa świeże powietrze przez dolne otwory.
Przy większych systemach można zastosować dodatkowy wentylator nawiewny.
W takim przypadku jego wydajność powinna być odpowiednio kontrolowana, aby nadal zachować niewielkie podciśnienie wewnątrz growboxa.
Ciepłe powietrze naturalnie przemieszcza się w górę.
Dlatego wyciąg zwykle umieszcza się w górnej części growboxa.
Typowa konfiguracja może wyglądać następująco:
filtr węglowy → wentylator → przewód → wylot powietrza
Możliwe są również inne konfiguracje, zależnie od dostępnej przestrzeni i zaleceń producenta urządzeń.
Ważniejsze od samego układu jest zapewnienie prawidłowego kierunku przepływu oraz odpowiedniej wydajności całego systemu.
Sam wentylator wyciągowy nie zapewni równomiernego ruchu powietrza pomiędzy roślinami.
Do tego służą wentylatory mieszające.
Ich zadaniem jest delikatne poruszanie powietrza wokół liści.
Pomaga to ograniczać miejsca, w których gromadzi się ciepłe i wilgotne powietrze.
Strumień nie powinien jednak przez cały czas bardzo mocno uderzać bezpośrednio w roślinę.
Lepszy jest łagodny i równomierny ruch powietrza.
Wentylator nie jest klimatyzatorem.
Może usunąć ciepłe powietrze z growboxa i zastąpić je powietrzem z pomieszczenia, ale nie schłodzi go poniżej temperatury powietrza zasysanego do namiotu.
Jeżeli w pokoju jest 30°C, samo zastosowanie mocniejszego wentylatora nie pozwoli utrzymać w growboxie 22°C.
To bardzo ważne przy planowaniu całego systemu.
Wentylacja może ograniczyć wzrost temperatury powodowany przez lampę, ale jej możliwości są ograniczone temperaturą otoczenia.
Rośliny oddają wodę do otoczenia.
Im większe rośliny i im większa powierzchnia liści, tym większa może być ilość wilgoci trafiającej do powietrza.
Dlatego system działający prawidłowo przy małych sadzonkach może wymagać większej wydajności później.
W pomieszczeniach o wysokiej wilgotności sama wymiana powietrza może również okazać się niewystarczająca.
Wtedy konieczne może być zastosowanie osuszacza.
Jeżeli obliczenia pokazują 120m³/h, wentylator 120m³/h niekoniecznie będzie wystarczający po zamontowaniu filtra i przewodów.
Filtr zwiększa opory całej instalacji.
Kilka metrów niepotrzebnie poprowadzonego przewodu może pogorszyć działanie systemu.
Każda zmiana kierunku przepływu zwiększa opór.
Wentylator musi mieć możliwość swobodnego zasysania świeżego powietrza.
Wentylator pracujący cały czas na 100% może być niepotrzebnie głośny.
Wentylacja nie zastępuje klimatyzacji.
Wymiana powietrza i cyrkulacja wewnątrz namiotu to dwa różne zadania.
Najprostsza procedura wygląda następująco:
Krok 1. Zmierz growbox
Długość x szerokość x wysokość.
Krok 2. Oblicz jego objętość
Wynik otrzymasz w m³.
Krok 3. Określ częstotliwość wymiany powietrza
Jako punkt wyjścia można przyjąć wymianę całego powietrza mniej więcej raz na minutę.
Krok 4. Pomnóż objętość przez 60
Otrzymasz podstawową wydajność w m³/h.
Krok 5. Uwzględnij filtr i przewody
Dodaj odpowiedni zapas wydajności.
Krok 6. Uwzględnij temperaturę
Im większa ilość ciepła do odprowadzenia, tym większe znaczenie ma wydajność systemu.
Krok 7. Dobierz filtr
Jego przepustowość powinna odpowiadać wydajności systemu wentylacyjnego.
Krok 8. Wybierz możliwość regulacji
Wentylator z regulacją pozwala znacznie dokładniej kontrolować warunki.
Załóżmy, że mamy growbox:
100x100x200cm
Objętość:
1 x 1 x 2 = 2m³
Zakładamy jedną wymianę powietrza na minutę:
2 x 60 = 120m³/h
Do instalacji chcemy dodać:
Nie wybieramy więc wentylatora 120m³/h, ponieważ po pojawieniu się oporów rzeczywisty przepływ będzie mniejszy.
Rozsądnym rozwiązaniem może być wentylator około:
180 do 250m³/h
najlepiej z regulacją prędkości.
Dzięki temu w normalnych warunkach może pracować poniżej maksymalnych obrotów, a dodatkowa wydajność pozostaje dostępna podczas cieplejszych dni.
Dobór wentylatora do growboxa nie powinien polegać na przypadkowym wyborze urządzenia na podstawie średnicy kanału.
Najpierw należy policzyć objętość przestrzeni:
długość x szerokość x wysokość
Następnie można określić podstawową wymaganą wydajność.
Dla jednej pełnej wymiany powietrza na minutę:
objętość growboxa x 60 = podstawowa wydajność w m³/h
Do otrzymanej wartości trzeba następnie dodać zapas uwzględniający:
Dlatego dla growboxa 100x100x200cm teoretyczne 120m³/h może w praktyce oznaczać wybór urządzenia około 180 do 250m³/h.
Najlepszy system to nie zawsze największy wentylator dostępny w sklepie. Znacznie ważniejsze jest prawidłowe dopasowanie wszystkich elementów: wentylatora, filtra, przewodów, wlotu powietrza i sterowania.
Dobrze zaprojektowana wentylacja pozwala stworzyć stabilne warunki do całorocznej, legalnej uprawy pomidorów, papryki, ziół, sałat, sadzonek oraz wielu innych roślin.
Jaki growbox wybrać? Porównanie rozmiarów 60×60, 80×80, 100×100, 120×120 i 150x150cm Wybór odpowiedniego growboxa jest jedną z pierwszych decyzji przy tworzeniu domowej...
Czytaj całość
Jak mierzyć temperaturę i wilgotność w growboxie? Gdzie umieścić czujnik? Temperatura i wilgotność należą do najważniejszych parametrów kontrolowanych podczas uprawy roślin w zamkniętej...
Czytaj całość
Automatyczne podlewanie roślin. Jak zbudować prosty system nawadniania krok po kroku? Automatyczne podlewanie może znacząco ułatwić prowadzenie domowej uprawy roślin. Zamiast każdego dnia...
Czytaj całość
Jak nawozić rośliny w doniczkach od sadzonki do pierwszych owoców? Kiedy zacząć nawozić młodą sadzonkę? Czy po przesadzeniu od razu podawać nawóz? Kiedy przejść z Grow na Bloom? Czy...
Czytaj całość