Dobór odpowiedniej lampy LED to jedna z najważniejszych decyzji przy tworzeniu domowej uprawy roślin pod sztucznym oświetleniem. Zbyt słaba lampa może powodować wyciąganie się roślin i spowolnienie ich rozwoju, natomiast zbyt mocne oświetlenie może niepotrzebnie zwiększać zużycie energii, temperaturę oraz koszt całej instalacji.
Sama informacja o mocy lampy podawanej w watach nie mówi jednak wszystkiego. Przy wyborze oświetlenia warto zwrócić uwagę również na powierzchnię uprawy, równomierność rozkładu światła, PPF, PPFD, sprawność lampy oraz wymagania konkretnego gatunku rośliny.
W tym poradniku wyjaśniamy, jak dopasować lampę LED do popularnych powierzchni, takich jak 60x60cm, 80x80cm, 100x100cm, 120x120cm czy 150x150cm.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i dotyczy legalnej uprawy roślin pod sztucznym oświetleniem.
Growbox oraz lampy LED mogą być wykorzystywane między innymi do domowej uprawy pomidorów, papryki, chili, sałaty, bazylii i innych ziół, przygotowywania sadzonek, rozmnażania roślin oraz hodowli wielu gatunków roślin ozdobnych.
Sensishop.pl nie zachęca do łamania obowiązujących przepisów prawa ani do uprawy roślin, których uprawa jest zabroniona.
W Polsce uprawa konopi innych niż włókniste jest co do zasady zabroniona, z wyjątkiem przypadków wyraźnie przewidzianych w przepisach i wymagających spełnienia określonych warunków.
Poniższe informacje należy więc traktować jako poradnik dotyczący oświetlenia stosowanego w legalnym ogrodnictwie domowym i profesjonalnym.
Jednym z pierwszych parametrów, które należy uwzględnić podczas wyboru lampy, jest powierzchnia, którą chcemy oświetlić.
Przykładowo:
Im większa powierzchnia, tym większa ilość światła jest potrzebna do jej równomiernego oświetlenia.
Nie oznacza to jednak, że należy kierować się wyłącznie liczbą watów.
Jeszcze kilka lat temu moc lampy była jednym z najczęściej używanych parametrów przy doborze oświetlenia do uprawy indoor.
W przypadku współczesnych lamp LED sytuacja wygląda inaczej.
Dwie lampy pobierające z gniazdka po 200W mogą dostarczać roślinom zupełnie inną ilość światła. Wynika to przede wszystkim z różnej sprawności zastosowanych diod, sterowników oraz konstrukcji lampy.
Dlatego oprócz mocy warto sprawdzić między innymi:
PPF, czyli Photosynthetic Photon Flux, określa całkowitą ilość fotonów z zakresu promieniowania wykorzystywanego przez rośliny w procesie fotosyntezy, którą źródło światła emituje w ciągu jednej sekundy.
Wartość podawana jest najczęściej w µmol/s.
W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że im wyższy PPF, tym większą ilość użytecznego dla roślin światła może wygenerować lampa.
PPF nie mówi jednak, gdzie dokładnie trafia to światło.
Dlatego przy wyborze lampy warto spojrzeć również na PPFD.
PPFD określa ilość światła docierającego w danym momencie do konkretnej powierzchni.
Parametr podawany jest w µmol/m²/s.
To właśnie dlatego producenci dobrych lamp LED publikują często mapy PPFD pokazujące pomiary wykonane w różnych punktach powierzchni uprawowej.
Dobra mapa PPFD pozwala ocenić nie tylko maksymalną wartość na środku, ale przede wszystkim to, czy światło jest równomiernie rozprowadzane po całej powierzchni.
Powierzchnia 60x60cm to około 0,36m².
Jest to popularny rozmiar w przypadku niewielkich domowych upraw ziół, sadzonek, roślin ozdobnych czy niewielkich odmian pomidorów i papryki.
W zależności od gatunku roślin oraz intensywności, jakiej wymagają, można orientacyjnie rozważyć lampy LED o rzeczywistym poborze energii około:
50 do 120W.
Do młodych sadzonek, ziół czy roślin o mniejszym zapotrzebowaniu na światło często wystarczy dolny zakres.
Rośliny światłolubne mogą wymagać większej ilości światła.
Najważniejsze jest jednak sprawdzenie mapy PPFD konkretnej lampy dla powierzchni 60x60cm.
Growbox 80x80cm ma powierzchnię około 0,64m².
W takim przypadku orientacyjny zakres mocy wysokiej jakości lamp LED może wynosić około:
80 do 200W.
Ponownie wszystko zależy od przeznaczenia.
Do produkcji sadzonek i uprawy części ziół nie będzie potrzebna taka sama ilość światła jak przy uprawie wymagających roślin owocujących, takich jak pomidory czy papryka.
W przypadku powierzchni 80x80cm szczególnie ważny staje się już równomierny rozkład światła na obrzeżach.
Powierzchnia 100x100cm to dokładnie 1m².
Daje to znacznie większe możliwości prowadzenia domowej uprawy warzyw, ziół czy roślin ozdobnych.
Orientacyjny zakres dla współczesnego oświetlenia LED może wynosić około:
120 do 350W.
Nie oznacza to jednak, że do każdego growboxa 100x100cm należy automatycznie kupić lampę o mocy 300W lub większej.
Jeżeli przygotowujemy jedynie młode sadzonki, taka moc może być całkowicie niepotrzebna.
Jeżeli natomiast uprawiamy rośliny o wysokim zapotrzebowaniu na światło, większy strumień fotonów może być uzasadniony.
Growbox 120x120cm oferuje około 1,44m² powierzchni.
Przy tej wielkości szczególnie istotna staje się konstrukcja lampy.
Orientacyjny zakres mocy może wynosić około:
180 do 500W.
W większych growboxach bardzo dobrze sprawdzają się konstrukcje wielolistwowe, ponieważ umożliwiają równomierniejsze rozłożenie światła na dużej powierzchni.
Warto zwrócić uwagę na wyniki pomiarów przy krawędziach i w narożnikach growboxa, a nie wyłącznie na najwyższą wartość PPFD pod samym środkiem lampy.
Powierzchnia 150x150cm to już około 2,25m².
W takim przypadku wymagania dotyczące oświetlenia znacząco rosną.
W zależności od rodzaju roślin można rozważać lampy lub zestawy lamp o łącznym rzeczywistym poborze energii około:
300 do 750W.
Przy takiej powierzchni szczególnie istotna jest równomierność światła.
Jedna bardzo mocna lampa skoncentrowana w środku nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem. Często bardziej równomierny efekt zapewnia konstrukcja o dużej powierzchni albo odpowiednio rozmieszczonych modułach LED.
| Powierzchnia | Powierzchnia w m² | Orientacyjna moc LED |
|---|---|---|
| 60x60cm | 0,36m² | około 50 do 120W |
| 80x80cm | 0,64m² | około 80 do 200W |
| 100x100cm | 1m² | około 120 do 350W |
| 120x120cm | 1,44m² | około 180 do 500W |
| 150x150cm | 2,25m² | około 300 do 750W |
Podane wartości są orientacyjne. Ostateczny dobór lampy powinien uwzględniać konkretny gatunek rośliny, etap jej rozwoju, parametry źródła światła oraz warunki panujące w pomieszczeniu.
Growbox jest po prostu kontrolowaną przestrzenią przeznaczoną do uprawy roślin.
Można wykorzystywać go przez cały rok, także wtedy, gdy ilość naturalnego światła jest niewystarczająca.
W warunkach domowych można w nim prowadzić między innymi uprawę:
Można również wykorzystać growbox do przygotowywania rozsady przed rozpoczęciem sezonu ogrodniczego.
Dzięki temu pomidory, paprykę czy inne warzywa można rozpocząć uprawiać jeszcze wtedy, gdy warunki na zewnątrz nie pozwalają na ich wysadzenie.
Nie istnieje jedna idealna moc lampy dla wszystkich roślin.
Sałata lub część ziół może rozwijać się prawidłowo przy znacznie mniejszej intensywności światła niż dojrzały pomidor obsypany owocami.
Dlatego właściwa kolejność doboru oświetlenia powinna wyglądać następująco:
gatunek rośliny → wymagania świetlne → powierzchnia uprawy → wymagany PPFD → wybór lampy.
Dopiero na końcu warto sprawdzić pobór energii wyrażony w watach.
Możliwość regulowania mocy może być bardzo przydatna.
Młode rośliny zazwyczaj potrzebują mniej intensywnego oświetlenia niż rozwinięte rośliny znajdujące się później w okresie intensywnego wzrostu.
Regulacja pozwala więc dostosować ilość światła do aktualnych potrzeb.
Ma również inne zalety:
Dlatego możliwość płynnego sterowania mocą jest jedną z funkcji, na które warto zwrócić uwagę podczas zakupu.
W niektórych przypadkach tak.
Nie oznacza to jednak, że zawsze warto kupować najmocniejszy dostępny model.
Nieco większa lampa wyposażona w regulator może zapewnić pewien zapas mocy i umożliwić jej dostosowanie do różnych zastosowań.
Trzeba jednak pamiętać, że większa lampa oznacza również wyższą cenę zakupu.
Najważniejsze jest znalezienie rozsądnego kompromisu pomiędzy:
Nawet prawidłowo dobrana lampa może działać nieefektywnie, jeżeli zostanie zawieszona na niewłaściwej wysokości.
Zmiana odległości lampy od roślin wpływa zarówno na intensywność światła, jak i powierzchnię, na której jest ono rozprowadzane.
Przy ustawianiu lampy należy przede wszystkim przestrzegać zaleceń jej producenta.
Jeżeli producent udostępnia mapy PPFD wykonane dla kilku wysokości, warto wykorzystać je podczas konfiguracji.
Lampa LED jest znacznie bardziej efektywnym źródłem światła niż wiele starszych technologii, ale nadal część pobieranej energii zamieniana jest w ciepło.
Im większa moc instalacji, tym większe znaczenie ma prawidłowa wentylacja.
Dlatego przy wyborze lampy należy jednocześnie pomyśleć o:
Oświetlenie, wentylacja i warunki klimatyczne powinny być traktowane jako jeden system.
Nie.
To jeden z najczęściej popełnianych błędów przy wyborze oświetlenia.
Lampa o większym poborze energii nie musi być lepsza od bardziej efektywnego modelu o niższej mocy.
Przykładowo bardziej wydajne diody mogą wygenerować podobny PPF przy mniejszym zużyciu energii.
Dlatego porównując dwie lampy LED, warto analizować nie tylko waty, lecz również:
Oba rozwiązania mogą mieć sens.
Jedna duża lampa oznacza zazwyczaj prostszą instalację i mniej przewodów.
Kilka mniejszych źródeł światła może natomiast umożliwić bardziej elastyczne rozmieszczenie oświetlenia.
Przy większych powierzchniach najważniejszym kryterium powinno być uzyskanie możliwie równomiernego światła.
Jeżeli środek powierzchni otrzymuje bardzo dużo światła, a jej narożniki niewiele, część potencjału lampy pozostaje niewykorzystana.
Najprościej zastosować następującą procedurę:
Krok 1. Określ powierzchnię
Zmierz długość i szerokość przestrzeni przeznaczonej do uprawy.
Krok 2. Określ rodzaj roślin
Sprawdź, czy są to rośliny o małym, średnim czy dużym zapotrzebowaniu na światło.
Krok 3. Sprawdź rzeczywisty pobór energii lampy
Nie kieruj się wyłącznie nazwą handlową modelu.
Krok 4. Sprawdź PPF
Pozwoli to lepiej ocenić rzeczywistą ilość generowanego światła.
Krok 5. Sprawdź mapę PPFD
Zobacz, jak światło rozkłada się na powierzchni odpowiadającej Twojemu growboxowi.
Krok 6. Sprawdź możliwość regulacji
Dimmer daje znacznie większą elastyczność.
Krok 7. Uwzględnij temperaturę i wentylację
Mocniejsze źródło światła oznacza większą ilość energii, którą trzeba odprowadzić z przestrzeni uprawowej.
Do najczęstszych błędów należą:
Dobór lampy LED do growboxa powinien zaczynać się od określenia powierzchni oraz wymagań konkretnej rośliny.
Dla popularnych powierzchni można przyjąć orientacyjne zakresy:
60x60cm: około 50 do 120W
80x80cm: około 80 do 200W
100x100cm: około 120 do 350W
120x120cm: około 180 do 500W
150x150cm: około 300 do 750W
Nie należy jednak traktować tych wartości jako sztywnej reguły.
Nowoczesne oświetlenie LED najlepiej porównywać na podstawie rzeczywistej efektywności, PPF, map PPFD oraz równomierności oświetlenia.
Dobrze dopasowana lampa pozwala stworzyć efektywne stanowisko do całorocznej, legalnej uprawy pomidorów, papryki, chili, ziół, sałat, sadzonek oraz wielu innych roślin.
Pamiętaj również, że korzystanie ze sprzętu do uprawy indoor powinno zawsze odbywać się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Sensishop.pl nie zachęca do uprawy roślin zabronionych prawem. Publikowane materiały mają charakter edukacyjny i dotyczą technologii oświetlenia, wentylacji oraz kontroli warunków stosowanych w legalnym ogrodnictwie.
Jaki growbox wybrać? Porównanie rozmiarów 60×60, 80×80, 100×100, 120×120 i 150x150cm Wybór odpowiedniego growboxa jest jedną z pierwszych decyzji przy tworzeniu domowej...
Czytaj całość
Jak mierzyć temperaturę i wilgotność w growboxie? Gdzie umieścić czujnik? Temperatura i wilgotność należą do najważniejszych parametrów kontrolowanych podczas uprawy roślin w zamkniętej...
Czytaj całość
Automatyczne podlewanie roślin. Jak zbudować prosty system nawadniania krok po kroku? Automatyczne podlewanie może znacząco ułatwić prowadzenie domowej uprawy roślin. Zamiast każdego dnia...
Czytaj całość
Jak nawozić rośliny w doniczkach od sadzonki do pierwszych owoców? Kiedy zacząć nawozić młodą sadzonkę? Czy po przesadzeniu od razu podawać nawóz? Kiedy przejść z Grow na Bloom? Czy...
Czytaj całość