Zbyt niska wilgotność powietrza może być problemem podczas domowej uprawy roślin, szczególnie zimą, gdy ogrzewanie intensywnie wysusza powietrze, oraz podczas pracy wydajnej wentylacji wyciągowej.
W niewielkim growboxie sytuacja może zmieniać się bardzo szybko. Wilgotność może być odpowiednia rano, a po uruchomieniu lampy i wentylacji spaść w ciągu dnia do znacznie niższego poziomu.
Czy rozwiązaniem zawsze jest nawilżacz?
Nie.
Najpierw warto ustalić, dlaczego wilgotność jest niska, sprawdzić temperaturę oraz wymagania konkretnych roślin. W wielu przypadkach niewielka korekta wentylacji lub ustawień pomieszczenia może wystarczyć.
Jeżeli jednak powietrze pozostaje zbyt suche, automatycznie sterowany nawilżacz może znacznie ułatwić utrzymanie stabilnych warunków.
W tym poradniku wyjaśniamy, jak zwiększyć wilgotność w growboxie, czym różnią się RH i VPD oraz kiedy rzeczywiście warto zastosować nawilżacz.
Artykuł ma charakter edukacyjny i dotyczy technologii stosowanych podczas legalnej uprawy roślin.
Growboxy, nawilżacze, systemy wentylacyjne, lampy LED oraz sterowniki klimatu mogą służyć między innymi do uprawy:
Sensishop.pl nie zachęca do łamania obowiązujących przepisów ani do uprawy roślin zabronionych prawem.
Uprawa konopi innych niż włókniste jest w Polsce zabroniona poza szczególnym wyjątkiem przewidzianym w przepisach dla określonych instytutów badawczych prowadzących uprawę na potrzeby wytwarzania surowca farmaceutycznego.
Poniższy materiał dotyczy kontroli wilgotności w legalnym ogrodnictwie indoor.
RH to skrót od:
Relative Humidity
czyli wilgotność względna.
Wartość podawana jest w procentach.
Jeżeli higrometr pokazuje:
50% RH
oznacza to, że powietrze zawiera około połowy ilości pary wodnej, którą przy danej temperaturze mogłoby maksymalnie utrzymać.
Kluczowe jest tutaj określenie:
przy danej temperaturze.
Wilgotność względna jest silnie związana z temperaturą.
Ciepłe powietrze może pomieścić więcej pary wodnej niż chłodne.
Dlatego ta sama ilość wody znajdująca się w powietrzu może dawać różne wartości RH w zależności od temperatury.
To częsta sytuacja.
Załóżmy, że rano w growboxie mamy stosunkowo chłodne powietrze i:
65% RH.
Po włączeniu lampy temperatura wzrasta.
Jeżeli ilość pary wodnej w powietrzu nie zwiększy się proporcjonalnie, wilgotność względna może spaść.
Dlatego po uruchomieniu oświetlenia można zauważyć na przykład:
65% RH rano
i
50% RH po kilku godzinach pracy lampy.
Nie musi to oznaczać, że z growboxa nagle zniknęła ogromna ilość wody.
Zmieniła się przede wszystkim temperatura oraz zdolność powietrza do zatrzymywania pary wodnej.
Rośliny nieustannie wymieniają wodę z otoczeniem.
Jednym z najważniejszych procesów jest:
transpiracja.
Woda pobrana przez system korzeniowy przemieszcza się przez roślinę, a następnie część zostaje oddana do atmosfery przez aparaty szparkowe znajdujące się na liściach.
Tempo tego procesu zależy między innymi od:
Jeżeli powietrze jest bardzo suche, różnica pomiędzy wilgotnym wnętrzem liścia a otaczającym go powietrzem jest duża.
Roślina może wtedy tracić wodę szybciej.
Bardzo niska wilgotność może zwiększać tempo utraty wody przez roślinę.
W zależności od gatunku i pozostałych warunków można zauważyć między innymi:
Nie należy jednak diagnozować problemu wyłącznie na podstawie wyglądu liści.
Podobne objawy mogą powodować także:
Dlatego przed uruchomieniem nawilżacza warto najpierw zmierzyć rzeczywistą wilgotność.
Sama wilgotność RH nie mówi wszystkiego.
Coraz częściej przy kontroli klimatu wykorzystuje się parametr:
VPD
czyli:
Vapor Pressure Deficit
VPD określa różnicę pomiędzy ilością pary wodnej znajdującej się w powietrzu a ilością, którą powietrze mogłoby zawierać przy nasyceniu.
Najczęściej wyrażany jest w:
kPa.
W praktyce VPD pomaga ocenić, jak duży jest potencjał powietrza do odbierania wody z roślin.
Wyobraźmy sobie dwa growboxy.
W obu higrometr pokazuje:
60% RH.
W pierwszym temperatura wynosi:
20°C.
W drugim:
30°C.
Warunki dla roślin nie są takie same.
Mimo identycznego RH zdolność powietrza do przyjmowania kolejnej porcji pary wodnej jest inna.
Dlatego przy bardziej zaawansowanej kontroli środowiska warto analizować razem:
temperaturę + wilgotność + VPD.
Michigan State University Extension wskazuje, że VPD lepiej niż sama wilgotność względna opisuje siłę napędzającą utratę wody z liści.
Wysokie VPD oznacza, że powietrze może przyjąć jeszcze stosunkowo dużo wilgoci.
W praktyce oznacza to większy potencjał do odbierania wody z rośliny.
Może to zwiększać tempo transpiracji.
Jeżeli jednocześnie występują:
roślina może znaleźć się pod większym obciążeniem.
Niskie VPD oznacza, że powietrze jest bliżej nasycenia parą wodną.
Transpiracja może wtedy ulec ograniczeniu.
Ekstremalnym przykładem jest:
100% RH.
Powietrze znajduje się wtedy w stanie nasycenia.
To również nie są pożądane warunki dla większości standardowych upraw.
Zbyt wysoka wilgotność może sprzyjać kondensacji wody oraz rozwojowi części chorób.
Młode rośliny i świeżo ukorzeniane sadzonki często wymagają innych warunków niż duże, dobrze rozwinięte rośliny.
Ich system korzeniowy może być jeszcze niewystarczająco rozwinięty, aby szybko uzupełniać dużą utratę wody.
Dlatego podczas ukorzeniania często wykorzystuje się środowisko o wyższej wilgotności i niższym VPD.
Michigan State University Extension podaje przykład około 0,3kPa VPD podczas ukorzeniania sadzonek, natomiast przy późniejszej produkcji i gęstym baldachimie roślinnym zaleca utrzymanie VPD powyżej około 0,5kPa, aby umożliwić roślinom skuteczną transpirację i ograniczać warunki sprzyjające chorobom.
Nie oznacza to jednak, że jedną wartość można zastosować do wszystkich gatunków.
Zawsze należy sprawdzić wymagania konkretnej rośliny.
Nie istnieje jedna uniwersalna wartość.
To jeden z najczęstszych błędów w poradnikach dotyczących uprawy indoor.
Nie można powiedzieć:
„W growboxie zawsze powinno być 60% RH”.
Odpowiednia wilgotność zależy od:
Dlatego zamiast sztywno utrzymywać jedną wartość RH, warto obserwować cały mikroklimat.
Istnieje kilka sposobów.
Nie zawsze trzeba od razu kupować nawilżacz.
Growbox pobiera powietrze z otoczenia.
Jeżeli w pokoju mamy:
30% RH
to świeże powietrze trafiające do namiotu również będzie stosunkowo suche.
W takiej sytuacji bardziej efektywne może być zwiększenie wilgotności całego pomieszczenia niż próba intensywnego nawilżania bardzo małego namiotu przy wentylatorze pracującym z pełną mocą.
Najpierw warto więc wykonać dwa pomiary:
RH w growboxie
oraz
RH w pomieszczeniu.
Bardzo wydajna wentylacja może błyskawicznie usuwać wilgotne powietrze z growboxa.
Jeżeli wentylator pracuje cały czas na maksymalnej mocy, warto sprawdzić, czy rzeczywiście jest to potrzebne.
Regulator obrotów lub automatyczny sterownik może pozwolić na pracę na przykład:
30, 50 lub 70% mocy
i automatyczne zwiększenie wydajności dopiero wtedy, gdy rośnie temperatura lub wilgotność.
Nie należy jednak nadmiernie ograniczać wentylacji tylko po to, aby uzyskać wyższą wilgotność.
Rośliny nadal potrzebują wymiany powietrza.
Jeżeli growbox znajduje się w bardzo suchym pokoju, można rozważyć nawilżanie pomieszczenia.
Ma to szczególnie dużo sensu, gdy wentylator growboxa pobiera duże ilości powietrza.
Zamiast wprowadzać bardzo wilgotne powietrze bezpośrednio do namiotu, można delikatnie zwiększyć RH całego pomieszczenia.
Dzięki temu do growboxa trafia już powietrze o korzystniejszych parametrach.
Jeżeli wcześniejsze rozwiązania nie wystarczają, najwygodniejszym sposobem jest zastosowanie nawilżacza.
Najlepiej, jeśli można nim sterować automatycznie.
Przykładowo:
sterownik wykrywa spadek wilgotności poniżej określonej wartości,
uruchamia nawilżacz,
po osiągnięciu wybranego poziomu wyłącza urządzenie.
To znacznie lepsze rozwiązanie niż ciągła praca nawilżacza na maksymalnej mocy.
Najczęściej spotykamy kilka podstawowych technologii.
Wykorzystuje drgania o wysokiej częstotliwości do tworzenia bardzo drobnej mgły wodnej.
Jego zalety to zazwyczaj:
To popularne rozwiązanie w niewielkich przestrzeniach.
Trzeba jednak zwrócić uwagę na jakość wykorzystywanej wody.
Minerały obecne w twardej wodzie mogą razem z mgłą trafiać do powietrza i tworzyć charakterystyczny biały osad.
Dlatego w niektórych urządzeniach lepiej sprawdza się woda demineralizowana lub oczyszczona zgodnie z instrukcją producenta.
W urządzeniu tego typu powietrze przepływa przez wilgotny materiał.
Woda naturalnie odparowuje.
Zaletą jest mniejsze ryzyko rozpylania minerałów znajdujących się w wodzie.
Wadą może być mniejsza maksymalna wydajność oraz konieczność regularnej wymiany lub czyszczenia wkładów.
Podgrzewa wodę i wytwarza parę.
Może skutecznie zwiększać wilgotność, ale jednocześnie:
Jeżeli problemem jest jednocześnie wysoka temperatura, dodawanie kolejnego źródła ciepła może być niekorzystne.
Nie warto kierować się wyłącznie maksymalną liczbą ml/h.
Znaczenie mają również:
W bardzo małym growboxie ogromny nawilżacz może powodować gwałtowne skoki RH.
W większej przestrzeni z mocną wentylacją niewielkie urządzenie może natomiast pracować cały czas i nie być w stanie osiągnąć oczekiwanych warunków.
Są dwa podstawowe rozwiązania.
Jest prosty w instalacji.
Trzeba jednak pamiętać, że urządzenie zajmuje miejsce i pracuje w środowisku o podwyższonej wilgotności.
Mgła nie powinna być kierowana bezpośrednio na:
Można również ustawić urządzenie poza namiotem i doprowadzić wilgotne powietrze do wnętrza odpowiednim przewodem, jeżeli konstrukcja nawilżacza na to pozwala.
Ma to kilka zalet:
To bardzo ważne.
Jeżeli czujnik znajduje się bezpośrednio przy wylocie mgły, może wskazywać:
80% RH
podczas gdy po drugiej stronie growboxa występuje:
50% RH.
Sterownik otrzymuje wtedy nieprawidłową informację o rzeczywistych warunkach.
Czujnik warto umieścić:
w reprezentatywnym miejscu na wysokości roślin
oraz z dala od bezpośredniego strumienia:
W większych przestrzeniach warto wykonywać pomiary w kilku punktach.
Nawilżacz może tworzyć lokalną strefę bardzo wysokiej wilgotności.
Wentylator mieszający pomaga rozprowadzić wilgotne powietrze po całym growboxie.
Dzięki temu można ograniczyć sytuację, w której:
przy nawilżaczu mamy 80% RH,
a w drugim końcu growboxa 45% RH.
Celem powinien być możliwie równomierny mikroklimat.
Wentylator nie powinien jednak tworzyć bardzo silnego strumienia uderzającego przez cały czas bezpośrednio w roślinę.
Nawilżacz ma największy sens, gdy:
Szczególnie przydatne jest połączenie:
nawilżacz + czujnik temperatury i wilgotności + sterownik.
Więcej wilgoci nie zawsze oznacza lepsze warunki.
Jeżeli obserwujemy:
dodawanie kolejnej ilości pary wodnej jest złym pomysłem.
Wysoka wilgotność i kondensacja mogą sprzyjać rozwojowi chorób.
UMass Extension wskazuje, że wysoka wilgotność oraz długotrwała obecność wilgoci na powierzchni roślin tworzą warunki sprzyjające między innymi Botrytis. W przypadku tej choroby szczególnie problematyczne mogą być długie okresy wilgotnej powierzchni liści i RH wynoszącego 85% lub więcej.
Wilgotność może wzrosnąć również wtedy, gdy temperatura spada.
Jest to szczególnie istotne po wyłączeniu lampy.
W ciągu dnia:
Po wyłączeniu lampy temperatura może spaść.
Chłodniejsze powietrze jest w stanie utrzymać mniej pary wodnej.
RH zaczyna rosnąć.
Jeżeli temperatura powierzchni spadnie do punktu rosy, pojawia się kondensacja.
Na liściach, ścianach lub innych elementach mogą pojawić się krople wody.
Dlatego szczególnie ważne jest monitorowanie wilgotności:
po wyłączeniu oświetlenia.
Nie powinno się automatycznie zakładać, że nawilżacz powinien działać całą dobę.
Po wyłączeniu lampy temperatura często spada, a RH naturalnie rośnie.
Nawilżacz pracujący z taką samą mocą może wtedy doprowadzić do nadmiernej wilgotności.
Znacznie lepszym rozwiązaniem jest:
sterowanie na podstawie czujnika.
Urządzenie powinno pracować tylko wtedy, kiedy rzeczywiście jest potrzebne.
Załóżmy, że chcemy utrzymać określony zakres wilgotności.
Bez sterowania sytuacja może wyglądać tak:
40% RH, włączamy nawilżacz,
po pewnym czasie mamy 75%,
wyłączamy urządzenie,
RH spada ponownie do 40%.
Powstają duże wahania.
Sterownik może uruchamiać urządzenie automatycznie i utrzymywać znacznie stabilniejsze warunki.
W bardziej zaawansowanych systemach można jednocześnie sterować:
To częsty błąd podczas konfiguracji.
Wyobraźmy sobie sytuację:
nawilżacz intensywnie produkuje mgłę,
a wentylator wyciągowy pracuje na 100%.
Znaczna część wilgotnego powietrza zostaje natychmiast wyrzucona z namiotu.
Nawilżacz zwiększa moc.
Wentylator nadal usuwa wilgoć.
System zużywa energię, ale warunki pozostają niestabilne.
Znacznie lepszym rozwiązaniem jest odpowiednia automatyzacja obu urządzeń.
Tak, ale efekt może być niewielki.
Woda paruje z powierzchni naczynia, więc teoretycznie RH może wzrosnąć.
Skuteczność zależy jednak od:
W niewielkim namiocie może to przynieść pewien efekt.
Przy mocnym wyciągu różnica może być praktycznie niezauważalna.
Nie jest to więc zamiennik prawidłowo dobranego nawilżacza.
Mechanizm jest podobny.
Mokra powierzchnia oddaje wodę do powietrza.
Wentylator skierowany w jej stronę może przyspieszyć parowanie.
Jest to jednak rozwiązanie:
Do trwałego systemu kontroli klimatu lepiej zastosować urządzenie przeznaczone do nawilżania.
Nawilżacz ma ciągły kontakt z wodą.
Jeżeli zbiornik i elementy wewnętrzne nie są regularnie czyszczone, mogą pojawiać się:
Dlatego należy:
Nie warto dolewać nowej wody bez końca do zbiornika, którego wcześniej nie opróżniono i nie wyczyszczono.
To zależy od rodzaju urządzenia i jakości wody.
Szczególnie w nawilżaczach ultradźwiękowych minerały obecne w twardej wodzie mogą być rozpylane razem z mgłą.
Może wtedy pojawić się:
biały osad
na:
Jeżeli producent urządzenia dopuszcza stosowanie wody demineralizowanej lub oczyszczonej, może ona ograniczyć ten problem.
Najważniejsze jest przestrzeganie instrukcji konkretnego nawilżacza.
Lepiej tego unikać.
Elektronika i woda nie są dobrym połączeniem.
Nawilżacz oraz wylot mgły powinny znajdować się tak, aby wilgoć nie była kierowana bezpośrednio na:
Instalacja elektryczna w przestrzeni o podwyższonej wilgotności wymaga szczególnej ostrożności.
Najlepiej działać w określonej kolejności.
Nie podejmuj decyzji wyłącznie na podstawie odczucia, że powietrze jest suche.
Zmierz RH poza growboxem.
Nie wszystkie gatunki potrzebują takich samych warunków.
Być może wyciąg pracuje z niepotrzebnie dużą wydajnością.
Pozwala lepiej ocenić zależność pomiędzy temperaturą i wilgotnością.
Szczególnie jeżeli powietrze zasilające jest bardzo suche.
Najlepiej wyposażony w regulację lub współpracujący ze sterownikiem.
Wilgoć powinna być równomiernie rozprowadzana.
RH może wtedy gwałtownie wzrosnąć.
Stabilny klimat nie powinien odbywać się kosztem higieny systemu.
Ta sama wartość RH przy 20°C i 30°C oznacza inne warunki.
Sterownik otrzymuje wtedy błędne informacje.
Celem jest zwiększenie wilgotności powietrza, a nie utrzymywanie mokrej powierzchni liści.
Może prowadzić do kondensacji.
Powstają lokalne strefy bardzo wysokiej wilgotności.
Warunki w dzień i w nocy mogą być zupełnie inne.
Wilgoć jest usuwana natychmiast po jej wytworzeniu.
W zbiorniku mogą powstawać osady i biofilm.
Wilgoć może dostać się do urządzeń elektrycznych.
Nie istnieje jedna wilgotność odpowiednia dla wszystkich roślin i temperatur.
| Parametr | Co opisuje? | Jednostka |
|---|---|---|
| RH | stopień nasycenia powietrza parą wodną przy danej temperaturze | % |
| VPD | różnicę pomiędzy aktualną ilością pary wodnej a stanem nasycenia | kPa |
| Temperatura | wpływa na zdolność powietrza do utrzymywania pary wodnej | °C |
| Punkt rosy | temperaturę, przy której może rozpocząć się kondensacja | °C |
Najprościej można zapamiętać:
RH mówi, jak wilgotne jest powietrze względem jego możliwości przy danej temperaturze.
VPD pomaga ocenić, jak silnie powietrze może odbierać wodę z rośliny.
Zwiększenie wilgotności w growboxie nie powinno polegać na przypadkowym uruchomieniu najmocniejszego nawilżacza.
Najpierw należy sprawdzić:
temperaturę + RH + wentylację + wymagania roślin.
Przy bardziej precyzyjnej kontroli warto również uwzględnić:
VPD.
Jeżeli powietrze jest zbyt suche, można kolejno:
Nawilżacz jest szczególnie przydatny przy młodych roślinach, sadzonkach oraz w okresie zimowym, gdy ogrzewanie może bardzo mocno wysuszać powietrze.
Nie należy jednak zapominać o drugim końcu skali.
Zbyt wysoka wilgotność, brak ruchu powietrza i kondensacja mogą stwarzać warunki sprzyjające chorobom roślin. UMass Extension podkreśla, że największa wilgotność często występuje wewnątrz gęstego baldachimu roślin, gdzie para wodna powstająca podczas transpiracji jest zatrzymywana przy słabym przepływie powietrza.
Najlepszym rozwiązaniem jest więc nie maksymalna wilgotność, lecz:
stabilny i kontrolowany mikroklimat dostosowany do konkretnego gatunku oraz temperatury.
Jaki growbox wybrać? Porównanie rozmiarów 60×60, 80×80, 100×100, 120×120 i 150x150cm Wybór odpowiedniego growboxa jest jedną z pierwszych decyzji przy tworzeniu domowej...
Czytaj całość
Jak mierzyć temperaturę i wilgotność w growboxie? Gdzie umieścić czujnik? Temperatura i wilgotność należą do najważniejszych parametrów kontrolowanych podczas uprawy roślin w zamkniętej...
Czytaj całość
Automatyczne podlewanie roślin. Jak zbudować prosty system nawadniania krok po kroku? Automatyczne podlewanie może znacząco ułatwić prowadzenie domowej uprawy roślin. Zamiast każdego dnia...
Czytaj całość
Jak nawozić rośliny w doniczkach od sadzonki do pierwszych owoców? Kiedy zacząć nawozić młodą sadzonkę? Czy po przesadzeniu od razu podawać nawóz? Kiedy przejść z Grow na Bloom? Czy...
Czytaj całość