Zbyt wysoka wilgotność jest jednym z częstszych problemów występujących w zamkniętych przestrzeniach przeznaczonych do uprawy roślin.
Rośliny pobierają wodę przez system korzeniowy, a następnie dużą jej część oddają do otoczenia poprzez transpirację. Do tego dochodzi parowanie z podłoża, zbiorników z wodą oraz mokrych powierzchni.
W niewielkim growboxie wilgotność może więc szybko wzrastać, szczególnie gdy znajduje się w nim duża ilość rozwiniętych roślin.
Rozwiązaniem może być zwiększenie wentylacji. Nie zawsze jednak jest ono wystarczające.
Jeżeli powietrze w pomieszczeniu samo jest wilgotne albo zależy nam na precyzyjnej kontroli mikroklimatu, konieczne może być zastosowanie osuszacza powietrza.
Jak dobrać jego wydajność? Czy 10L/24h wystarczy? Kiedy potrzebne będzie 20, 30 lub więcej litrów na dobę?
W tym poradniku wyjaśniamy to krok po kroku.
Artykuł ma charakter edukacyjny i dotyczy technologii kontroli wilgotności stosowanej podczas legalnej uprawy roślin.
Growboxy, osuszacze, systemy wentylacyjne, lampy LED oraz sterowniki klimatu mogą być wykorzystywane między innymi podczas uprawy:
Sensishop.pl nie zachęca do łamania obowiązujących przepisów ani do uprawy roślin zabronionych prawem.
Uprawa konopi innych niż włókniste jest w Polsce zabroniona poza szczególnymi przypadkami przewidzianymi w przepisach prawa.
Poniższy materiał dotyczy kontroli klimatu w legalnym ogrodnictwie indoor.
Najważniejszym źródłem wilgoci są same rośliny.
Korzenie pobierają wodę, która transportowana jest przez roślinę. Część zostaje wykorzystana w procesach fizjologicznych, ale znaczna ilość trafia ostatecznie do atmosfery poprzez transpirację.
Wilgoć pochodzi również z:
Im większa powierzchnia liści, tym większa może być ilość wody oddawanej do powietrza.
Dlatego niewielkie sadzonki mogą nie powodować żadnego problemu z wilgotnością, a kilka tygodni później ta sama przestrzeń może wymagać znacznie intensywniejszego osuszania.
To bardzo częste zjawisko.
Podczas pracy lampy temperatura powietrza jest zazwyczaj wyższa.
Po jej wyłączeniu temperatura spada.
Chłodniejsze powietrze ma mniejszą zdolność utrzymywania pary wodnej, dlatego wilgotność względna RH zaczyna rosnąć.
Może więc wystąpić sytuacja:
przy włączonej lampie: 55% RH
po wyłączeniu lampy: 70% RH
mimo że ilość wody znajdującej się w powietrzu nie wzrosła nagle o kilkadziesiąt procent.
Dlatego warunki należy kontrolować zarówno podczas pracy oświetlenia, jak i po jego wyłączeniu.
Sama wysoka wartość RH nie oznacza automatycznie choroby roślin.
Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy wysoka wilgotność łączy się z:
Wilgotność jest często najwyższa wewnątrz gęstej korony roślin, ponieważ transpiracja dostarcza tam parę wodną, a ograniczony ruch powietrza utrudnia jej usunięcie.
Długotrwała wysoka wilgotność oraz kondensacja mogą tworzyć warunki sprzyjające niektórym chorobom grzybowym. UMass Extension zwraca szczególną uwagę na znaczenie wilgoci na powierzchni liści w rozwoju Botrytis.
Przed zakupem osuszacza warto sprawdzić wentylację.
Jeżeli growbox ma niewystarczającą wymianę powietrza, zwiększenie jej wydajności może znacząco zmniejszyć wilgotność.
Wentylacja działa szczególnie dobrze wtedy, gdy powietrze znajdujące się poza growboxem jest bardziej suche niż powietrze wewnątrz.
Przykład:
w growboxie:
75% RH
w pomieszczeniu:
45% RH
W takiej sytuacji zwiększenie wymiany powietrza może być bardzo skuteczne.
Inna sytuacja występuje, gdy:
growbox:
75% RH
pomieszczenie:
72% RH
Wtedy wtłaczanie większej ilości powietrza o podobnej wilgotności może nie rozwiązać problemu.
W takim przypadku trzeba obniżyć wilgotność całego pomieszczenia albo zastosować aktywne osuszanie.
Growbox najczęściej nie jest szczelnie zamkniętym układem.
Wentylator nieustannie pobiera powietrze z pomieszczenia.
Jeżeli ustawimy niewielki osuszacz bezpośrednio w growboxie, a jednocześnie mocny wentylator cały czas wymienia powietrze, część efektu pracy osuszacza zostanie natychmiast usunięta na zewnątrz.
Często bardziej logiczne jest więc:
osuszanie całego pomieszczenia, z którego growbox pobiera powietrze.
Dzięki temu wentylator dostarcza do namiotu powietrze o niższej wilgotności.
Ma to szczególne znaczenie, gdy w jednym pomieszczeniu znajduje się kilka namiotów lub większa instalacja.
Wydajność osuszacza najczęściej podawana jest w:
L/24h
czyli litrach wody możliwych do usunięcia z powietrza w ciągu 24 godzin.
Przykładowo:
20L/24h
oznacza, że urządzenie w określonych warunkach testowych może usunąć do około 20 litrów wody w ciągu doby.
Jest tutaj jednak bardzo ważne zastrzeżenie.
Wartość podana na obudowie nie oznacza, że urządzenie zawsze usunie dokładnie tyle wody.
Wydajność osuszacza zależy między innymi od:
ENERGY STAR definiuje wydajność osuszacza właśnie jako ilość wody usuwaną podczas 24 godzin pracy w określonych warunkach testowych. Oznacza to, że wartość katalogowa nie jest gwarancją identycznego rezultatu w każdych warunkach.
Przy porównywaniu urządzeń trzeba sprawdzać warunki, w których producent wykonał pomiar.
Osuszacz może usuwać bardzo dużo wody przy:
ale znacznie mniej przy chłodniejszym i mniej wilgotnym powietrzu.
Dlatego przed porównaniem dwóch modeli należy sprawdzić:
temperaturę i RH, dla których podano wydajność.
Sama liczba 20L/24h bez tej informacji nie daje pełnego obrazu możliwości urządzenia.
Klasyczne osuszacze kondensacyjne wykorzystują zimny wymiennik.
Wilgotne powietrze przepływa przez urządzenie.
Na zimnej powierzchni para wodna ulega kondensacji.
Powstała woda trafia do zbiornika albo odpływu.
Im chłodniejsze są warunki pracy, tym możliwości standardowego osuszacza kondensacyjnego mogą być mniejsze.
Dlatego urządzenie, które dobrze działa w temperaturze 26°C, może osiągać inną wydajność w znacznie chłodniejszym pomieszczeniu.
Schemat jest stosunkowo prosty:
wilgotne powietrze → zimny wymiennik → kondensacja wody → ogrzany wymiennik → suche powietrze
Wentylator zasysa powietrze.
Wilgoć skrapla się na parowniku.
Woda trafia do zbiornika lub odpływu.
Następnie powietrze przechodzi przez cieplejszy element układu i wraca do pomieszczenia.
Dlatego powietrze opuszczające osuszacz jest zwykle nieco cieplejsze.
Tak.
To ważne szczególnie latem.
Osuszacz kondensacyjny zużywa energię elektryczną, a energia ta ostatecznie trafia do pomieszczenia w postaci ciepła.
Dodatkowo ciepło utajone związane ze skraplaniem pary wodnej również zostaje oddane do powietrza.
Dlatego podczas pracy osuszacza temperatura w pomieszczeniu może wzrosnąć.
Jeżeli jednocześnie mamy problem:
wysoka temperatura + wysoka wilgotność
należy uwzględnić oba parametry.
Czasami konieczne jest jednoczesne zastosowanie:
osuszania + klimatyzacji.
Na rynku można spotkać przede wszystkim dwa rozwiązania.
Najpopularniejszy typ.
Dobrze sprawdza się w stosunkowo ciepłych pomieszczeniach.
Zalety:
Wady:
Wykorzystuje materiał pochłaniający wilgoć.
Może zachowywać lepszą skuteczność w niskich temperaturach niż typowy osuszacz kondensacyjny.
Zazwyczaj jednak:
W typowym ogrzewanym pomieszczeniu z growboxem najczęściej rozważa się przede wszystkim urządzenia kondensacyjne.
Najważniejsza zasada brzmi:
osuszacza nie dobiera się wyłącznie do powierzchni podłogi growboxa.
Growbox 100x100cm z kilkoma niewielkimi sadzonkami i growbox 100x100cm wypełniony dużą masą roślinną mogą generować zupełnie inną ilość wilgoci.
Trzeba uwzględnić:
To lepszy punkt wyjścia niż sama powierzchnia growboxa.
Załóżmy, że do roślin każdego dnia dostarczamy określoną ilość wody.
Część:
ale duża część może ostatecznie trafić do atmosfery poprzez transpirację i parowanie.
W zamkniętym lub słabo wentylowanym pomieszczeniu ta woda musi zostać:
usunięta przez wentylację albo skroplona przez osuszacz.
To właśnie ten bilans powinien być podstawą doboru urządzenia.
Jeżeli growbox już działa, można obserwować ilość wody usuwaną z pomieszczenia.
Przez kilka dni warto zapisać:
Dzięki temu można znacznie dokładniej oszacować rzeczywistą wilgotność generowaną przez konkretną instalację.
Możemy stworzyć orientacyjny bilans:
woda dostarczona do systemu
minus
woda pozostała w podłożu
minus
drenaż usunięty z pomieszczenia
minus
woda wykorzystana przez roślinę
=
woda, która potencjalnie może trafić do powietrza
Nie jest to precyzyjna metoda laboratoryjna, ale pokazuje najważniejszą zasadę.
Jeżeli do przestrzeni każdego dnia trafia wiele litrów wody, nie należy oczekiwać, że miniaturowy osuszacz zbierający kilkaset mililitrów na dobę poradzi sobie z dużym obciążeniem wilgocią.
Może wystarczyć w:
Nie należy jednak zakładać, że urządzenie oznaczone jako 10L/24h rzeczywiście będzie usuwało 10 litrów każdego dnia.
W rzeczywistych warunkach wynik może być niższy.
Większe urządzenie warto rozważyć, gdy:
W większych systemach może być potrzebne urządzenie 30L/24h, 50L/24h lub nawet profesjonalny osuszacz przemysłowy.
Nie można jednak dobrać takiego urządzenia wyłącznie na podstawie powierzchni namiotu.
Osuszacz pracujący przez całą dobę na 100% swoich możliwości nie daje dużej rezerwy na zmianę warunków.
A warunki zmieniają się wraz z:
Urządzenie o nieco większej maksymalnej wydajności może pracować krócej i wyłączać się po osiągnięciu ustawionego poziomu RH.
Nie ma jednak sensu kupować urządzenia wielokrotnie przewymiarowanego.
Niewielkie urządzenia wykorzystujące moduły termoelektryczne mogą zbierać:
kilkaset mililitrów wody na dobę.
Taka ilość może być wystarczająca w bardzo małej przestrzeni o niewielkim obciążeniu wilgocią.
Jeżeli jednak rośliny oddają do powietrza kilka litrów wody na dobę, urządzenie o wydajności:
300ml/24h
nie będzie w stanie zapewnić odpowiedniej kontroli wilgotności.
Dlatego przed zakupem należy porównywać realne wartości:
ml/24h lub L/24h.
Najczęściej mamy dwa rozwiązania.
Zaleta:
osuszacz działa bezpośrednio w przestrzeni, którą chcemy kontrolować.
Wady:
W małym namiocie duży osuszacz może być po prostu niepraktyczny.
Bardzo często jest to lepsze rozwiązanie.
Osuszacz kontroluje wilgotność całego pomieszczenia, a growbox pobiera już osuszone powietrze.
Zalety:
Jeżeli urządzenie pracuje intensywnie, zbiornik może szybko się napełnić.
Po jego zapełnieniu większość domowych osuszaczy automatycznie przerywa pracę.
Jeżeli stanie się to w nocy, wilgotność może zacząć rosnąć.
Dlatego przy regularnej pracy wygodniejszy jest:
stały odpływ kondensatu.
Może być realizowany:
Należy zawsze stosować rozwiązania przewidziane przez producenta urządzenia.
Czujnik nie powinien znajdować się:
Najlepiej umieścić go:
na wysokości roślin, w miejscu reprezentatywnym dla warunków w growboxie.
W dużej przestrzeni warto zastosować kilka punktów pomiarowych.
Bardzo przydatną funkcją jest:
higrostat.
Pozwala ustawić docelową wilgotność.
Przykładowo urządzenie pracuje, kiedy RH przekracza określony poziom, a następnie wyłącza sprężarkę po jego obniżeniu.
Dzięki temu osuszacz nie musi pracować przez całą dobę.
Jeszcze większe możliwości daje zewnętrzny system automatyki sterujący:
W automatycznych systemach można popełnić kosztowny błąd.
Jeżeli próg uruchomienia osuszacza ustawimy bardzo blisko progu nawilżacza, urządzenia mogą pracować naprzemiennie.
Przykładowo:
nawilżacz zwiększa RH,
chwilę później uruchamia się osuszacz,
osuszacz obniża RH,
ponownie uruchamia się nawilżacz.
Powstaje niepotrzebne zużycie energii.
Dlatego sterownik powinien mieć:
odpowiednią histerezę i dobrze dobrane progi.
Można utrzymywać prawidłową średnią wilgotność w pomieszczeniu, a jednocześnie mieć bardzo wilgotne strefy pomiędzy liśćmi.
Dlatego potrzebne są również wentylatory mieszające.
Ruch powietrza pomaga:
UMass Extension podkreśla, że ruch powietrza pomaga ograniczać kondensację na powierzchniach roślin i wyrównuje temperaturę w przestrzeni uprawowej.
Warto sprawdzić przede wszystkim trzy momenty:
Parowanie z mokrego podłoża może zwiększać RH.
Im większa powierzchnia liści, tym większa transpiracja.
Spadek temperatury powoduje wzrost wilgotności względnej i może zbliżyć powietrze do punktu rosy.
Dlatego osuszacz powinien być dobierany do:
najtrudniejszych warunków występujących w ciągu doby
a nie tylko do średniego RH odczytanego w południe.
Punkt rosy to temperatura, przy której przy danej ilości pary wodnej powietrze osiąga nasycenie.
Jeżeli powierzchnia liścia, ściany albo elementu wyposażenia ma temperaturę równą lub niższą od punktu rosy, może rozpocząć się kondensacja.
To wtedy pojawiają się krople wody.
Dlatego celem prawidłowej kontroli wilgotności nie jest wyłącznie uzyskanie określonego RH.
Ważne jest również:
zapobieganie kondensacji.
Nie.
To kolejny przykład zbyt dużego uproszczenia.
Znaczenie mają:
Krótkotrwały wzrost RH nie jest tym samym co wielogodzinne utrzymywanie bardzo wysokiej wilgotności na powierzchni gęstych roślin.
Dlatego kontrola klimatu powinna uwzględniać cały system.
Najlepiej przez kilka dni.
Być może problem dotyczy całego pokoju, a nie wyłącznie growboxa.
Jeżeli powietrze na zewnątrz growboxa jest suche, zwiększenie wymiany może wystarczyć.
Im większa ilość wody trafia do systemu, tym większy może być ładunek wilgoci.
Duże rośliny mogą transpirować znacznie więcej niż niewielkie sadzonki.
Porównuj L/24h.
Ta sama wartość katalogowa może być uzyskana przy różnych warunkach testowych.
Osuszacz nie powinien przez cały czas pracować na granicy możliwości.
Przy dużej ilości wody stały odpływ jest znacznie wygodniejszy.
Higrostat pozwala uruchamiać urządzenie tylko wtedy, kiedy jest potrzebne.
Powierzchnia nie mówi, ile wilgoci produkują rośliny.
Trzeba sprawdzić warunki, w których producent uzyskał ten wynik.
Urządzenie o wydajności kilkuset ml na dobę może nie poradzić sobie z dużą ilością wilgoci.
Wydajność urządzenia może zmieniać się wraz z temperaturą i RH.
Urządzenie może dodatkowo podnosić temperaturę.
Pełny zbiornik może zatrzymać pracę urządzenia.
Średnie RH może być prawidłowe, a pomiędzy liśćmi nadal może występować bardzo wilgotny mikroklimat.
To strata energii.
Bardzo duże urządzenie może być droższe, głośniejsze i generować więcej ciepła niż potrzeba.
Największy problem może pojawiać się właśnie po wyłączeniu lampy.
Poza samą wydajnością w L/24h warto sprawdzić:
W przypadku urządzenia pracującego codziennie ważna jest również efektywność energetyczna.
ENERGY STAR wykorzystuje wskaźnik efektywności wyrażający ilość usuniętej wody w litrach na każdą zużytą kWh energii.
Załóżmy, że growbox znajduje się w pomieszczeniu o powierzchni kilkunastu metrów kwadratowych.
W ciągu dnia:
temperatura: 25°C
RH: 58%
Po wyłączeniu lampy:
temperatura: 21°C
RH: 75%
Wentylacja działa prawidłowo, ale w samym pomieszczeniu również utrzymuje się wysoka wilgotność.
W takiej sytuacji dalsze zwiększanie wydajności wentylatora growboxa może niewiele zmienić.
Bardziej logiczne będzie:
Po kilku dniach można ocenić, czy osuszacz posiada odpowiedni zapas wydajności.
Nie.
Najlepszy osuszacz to urządzenie dostosowane do rzeczywistego obciążenia wilgocią.
Zbyt małe urządzenie:
Zbyt duże urządzenie:
Dlatego najpierw należy ocenić ilość wilgoci, którą rzeczywiście trzeba usunąć.
Dobór osuszacza do growboxa nie powinien zaczynać się od pytania:
„Ile metrów kwadratowych ma mój namiot?”
Znacznie ważniejsze pytanie brzmi:
„Ile wody muszę usunąć z powietrza w ciągu doby?”
Na potrzebną wydajność wpływają:
Wartość:
10L/24h, 20L/24h czy 30L/24h
jest tylko parametrem urządzenia określonym dla konkretnych warunków testowych. Rzeczywista ilość usuwanej wody może być inna.
W niewielkich systemach często najpierw warto poprawić wentylację.
Jeżeli natomiast całe pomieszczenie jest wilgotne, skuteczniejsze może być osuszanie powietrza w pokoju, z którego growbox pobiera świeże powietrze.
Najlepszy system kontroli wilgotności łączy:
prawidłową wentylację + cyrkulację powietrza + pomiar RH i temperatury + odpowiednio dobrany osuszacz + automatyczne sterowanie.
Dzięki temu można utrzymać stabilniejszy mikroklimat podczas legalnej całorocznej uprawy pomidorów, papryki, ziół, sałat, rozsady oraz wielu innych roślin.
Jaki growbox wybrać? Porównanie rozmiarów 60×60, 80×80, 100×100, 120×120 i 150x150cm Wybór odpowiedniego growboxa jest jedną z pierwszych decyzji przy tworzeniu domowej...
Czytaj całość
Jak mierzyć temperaturę i wilgotność w growboxie? Gdzie umieścić czujnik? Temperatura i wilgotność należą do najważniejszych parametrów kontrolowanych podczas uprawy roślin w zamkniętej...
Czytaj całość
Automatyczne podlewanie roślin. Jak zbudować prosty system nawadniania krok po kroku? Automatyczne podlewanie może znacząco ułatwić prowadzenie domowej uprawy roślin. Zamiast każdego dnia...
Czytaj całość
Jak nawozić rośliny w doniczkach od sadzonki do pierwszych owoców? Kiedy zacząć nawozić młodą sadzonkę? Czy po przesadzeniu od razu podawać nawóz? Kiedy przejść z Grow na Bloom? Czy...
Czytaj całość